In 1955-1956 realiseerde de gemeente Almelo langs het Kanaal Almelo-De Haandrik een gebouw voor de gemeentelijke reinigingsdienst, als onderdeel van een grotere gemeentewerf. De Dienst Gemeentewerken was verantwoordelijk voor het ontwerp van het gebouw, dat dankzij vier schaaldaken een opvallend silhouet kreeg. Het gebouw is onderdeel van een reeks karakteristieke industriële gebouwen ten noorden van het kanaal die in de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw zijn gerealiseerd.
Ten noorden van het Kanaal Almelo-De Haandrik verrees in de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw een reeks karakteristieke industriële gebouwen. Luchtfoto uit 1968. Bron: Gemeentearchief Almelo
De schaaldaken van het gebouw van de gemeentereiniging, een enkele schaal boven de werkplaats en drie gekoppelde schalen boven de garage, zijn geconstrueerd als fuséedak (of flessendak). Fusée céramique is een eeuwenoude methode die al door de Byzantijnen werd toegepast (omstreeks 500 na Christus) en in de wederopbouwperiode werd herontdekt. Holle, flesvormige elementen van aardewerk (fusées) werden tot lange strengen gekoppeld en in zelfdragende boogvormen ingestort in gewapend beton. Op deze manier kwamen zeer dunne daken (elf centimeter) tot stand die niet alleen zeer sterk waren, maar ook expressief, materiaalbesparend, goedkoop en isolerend.
De strengen van fusées werden in een laag specie gelegd (links) die op een mal was aangebracht en daarna met specie afgesmeerd met behulp van een rei (rechts). Na 36 uur was het beton uitgehard en kon de mal na het aanspannen van trekstangen worden verwijderd. Foto’s: Cement 1954
Detaildoorsneden van het fuséedak ter plaatse van een randbalk (links) en een middenbalk (rechts) in de garage van de gemeentereiniging in Almelo. Afbeelding: bouwdossier gemeente Almelo
Het principe van fusée céramique werd in Nederland vooral toegepast in langgerekte, vaak gekoppelde vorm in industriële hallen voor onder andere Philips, Hero, Coca-Cola, Heinz en Campina. Toepassing in andere gebouwtypen en in meer expressieve vorm kwam minder vaak voor. Hiervan is slechts een klein aantal voorbeelden bekend, waaronder drie kerken en het vroegere station van Arnhem. Van zowel de grootschalige hallen als de andere gebouwen is een deel inmiddels gesloopt.
Ook het gebouw van de gemeentereiniging in Almelo wordt met sloop bedreigd. De gemeente heeft plannen het gebouw te vervangen door nieuwbouw.
Voorbeelden van de expressieve toepassing van fusée céramique in de Sint-Josefkerk in Sittard (gesloopt), de Sint-Raphaëlkerk in Hengelo (koepeldak), de dakopbouw van de Christelijke LTS Patrimonium in Amsterdam, de telefooncentrale van de PTT in Voorburg, de Pastoefabriek in Utrecht (pantoffeldak) en het station van Arnhem (gesloopt). Foto’s: www.schaalconstructies.nl, www.amsterdamopdekaart.nl en Het Utrechts Archief
Karakteristiek silhouet van drie gekoppelde schaaldaken boven de garage en een enkel, iets hoger schaaldak boven de werkplaats. Afbeelding: bouwdossier gemeente Almelo
Interieur van de garage
Luchtfoto van de gemeentewerf in de eerste helft van de jaren zeventig van de twintigste eeuw. Foto: Gemeentearchief Almelo