Overzicht van de enquêtezaal tijdens de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag in 2020. Bron: Tweede Kamer
In Den Haag is rond de eeuwwisseling in de tuin tussen het voormalige Logement van Amsterdam (1737-1743) aan het Plein en het vroegere Algemeen Rijksarchief (1895-1903) aan het Bleijenburg het Enquêtegebouw van de Tweede Kamer gerealiseerd. Onder een dubbelgekromd, koperen dak ontwierp architect Erik Knippers de parlementaire enquêtezaal als een theater van de democratie: verdiept en met tribunes rondom voor publiek en pers. Vanuit een nieuwe entree aan het Plein / de Lange Houtstraat geven meerdere ‘promenades architecturales’ zicht in de enquêtezaal, op de twee rijksmonumenten, de binnentuin en de skyline van Den Haag.
De dependance van de Tweede Kamer / het Enquêtegebouw heeft een eigen entree naast het voormalige Logement van Amsterdam op de hoek van het Plein en de Lange Houtstraat. Via een ondergrondse gang staat het complex ook rechtstreeks in verbinding met het Binnenhof.
Isometrie van het ontwerp van Erik Knippers in de prijsvraagfase / meervoudige opdracht (links) en het uiteindelijk uitgevoerde plan (rechts). Het verbindende, balkvormige bouwdeel op poten is vervangen door een korter blokje met erachter een lager, langgerekt dak. Bron: Architectenbureau Wouda 1997 en het Architectenforum
De enquêtezaal in gebruik tijdens de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag in 2020. Vanwege de coronapandemie is er geen publiek aanwezig op de publieke tribune. Bron: Tweede Kamer
De enquêtezaal vormt in de binnentuin een verbindend bouwdeel tussen het voormalige Logement van Amsterdam (links) en het vroegere Algemeen Rijksarchief (rechts).
In de monumenten kwamen kantoren voor de Tweede Kamer. Vooral in het depotgebouw van het Algemeen Rijksarchief vergde dit veel inventiviteit. Het door rijksarchitect Jacobus van Lokhorst ontworpen, blokvormige gebouw is een meesterwerk van eind negentiende-eeuwse ingenieurskunst. Binnen een bakstenen jas fungeerde een volledig stalen framewerk als draagconstructie, maar ook als 21 kilometer lange archiefkast. Bijzondere aandacht had Van Lokhorst voor brandveiligheid. Grote vensters in de gevels, lichtstraten in het dak en roostervloeren zorgden ervoor dat daglicht diep in het gebouw kon binnendringen en het gebruik van het toentertijd onveilig geachte kunstlicht niet nodig was. De vensters en daklichten waren bij een calamiteit middels een hydraulisch systeem met stalen luiken te sluiten. Bovendien paste Van Lokhorst alleen onbrandbare materialen toe, zoals leistenen schapplanken.
Het voormalige Algemeen Rijksarchief is een ontwerp van rijksbouwkundige Jacobus Van Lokhorst. Het bestaat uit een vrij conventioneel (maar rijk geornamenteerd) dienstgebouw met werkplekken en leeszaal aan het Bleijenburg en een blokvormig depotgebouw erachter. Het ontwerp van het depotgebouw is een waar staaltje ingenieurskunst. Bron: Beeldbank RCE
Binnen het bijna hallucinerende interieur van het depotgebouw ontwierp Knippers een systeem van alternerende inbouwdozen: anderhalve verdieping hoge kantoorruimten langs de buitengevels en overlegruimten langs de middenzone. Vanuit iedere plek is er zicht op de buitengevel of de museale middenzone, waar drie traveeën met archiefstellingen behouden zijn.
De ingenieuze opzet van het depotgebouw als ‘archiefmachine’ vroeg om een even ingenieuze oplossing voor de herbestemming tot kantoorgebouw. Knippers bedacht een samenspel van alternerende inbouwdozen in de bestaande constructie: anderhalve verdieping hoge kantoorruimten aan de buitengevels en overlegruimten aan de binnenzijde. De middelste drie traveeën, waar zich ook de oorspronkelijke trappen bevinden, liet hij ongemoeid. Op iedere plek in het gebouw is er een doorzicht naar ofwel de buitengevel, ofwel de museale middenzone. Door de bestaande roostervloeren en nieuwe glasvloeren reikt daglicht net als voorheen tot diep in het gebouw. Bron: Architectenbureau Wouda 1997
Zicht over de plafonds van de kantoorruimten langs de buitengevel (links), in een anderhalve verdieping hoge kantoorruimte (midden) en door de gang langs de kantoren, met zicht op de middenzone (rechts). Bron: het Architectenforum
In opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf maakte ik een uitgebreide analyse van de nieuwbouw en de ingrepen in de monumenten. Het doel was de kernwaarden van het ontwerp van Knippers vast te stellen, zodat deze als uitgangspunt kunnen fungeren voor toekomstige aanpassingen / uitbreidingen.
Premier Rutte wordt ondervraagd tijdens de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag in 2020. Bron: Tweede Kamer