De Steenplaats met links de grotendeels betonnen overkapping van de touwbaan (omstreeks 1965). Bron: Stadsarchief Vlaardingen
In 1873 kreeg de van oorsprong zeventiende-eeuwse touwbaan in Vlaardingen een houten overkapping. Deze had eerder dienst gedaan in Schiedam en werd na een overname naar Vlaardingen verplaatst. Eveneens in de negentiende eeuw kreeg de touwbaan van de gemeente toestemming een doorbraak in de Vetteoordskade te maken om nog langere touwen te kunnen fabriceren. Een ongeveer driehonderd meter lange lineaire structuur doorsneed de stad op rigoureuze wijze.
Luchtfoto van Vlaardingen vanuit het zuidoosten in 1931 (links) en foto vanuit de Grote Kerk in 1955 (rechts). Als langgerekte, ondoordringbare structuur van ongeveer driehonderd meter lang was de touwbaan bepalend voor de ruimtelijke ontwikkeling van de stad. Bron: Historische Vereniging Vlaardingen en Van Roosmalen en Van Gessel 2012
Tussen 1957 en 1962 is onder de Vetteoordskade naar ontwerp van de Vlaardingse architect J. Steensma een betonnen tunnel aangelegd en kreeg de touwbaan aan weerszijden een grotendeels betonnen overkapping. De nog resterende delen van de houten overkapping uit 1873 werden tussen 1970 en 1973 afgebroken en vervangen door replica’s op min of meer dezelfde plaats.
De nog niet overkapte touwbaan langs de Steenplaats in 1906 (links) en de touwbaan op ongeveer dezelfde plek in 1960 onder de dan net gerealiseerde betonnen overkapping (rechts). Bron: Stadsarchief Vlaardingen
Ontwerptekening uit 1957 van de tunnel / brug en de aangrenzende betonnen overkappingen. Bron: bouwdossier gemeente Vlaardingen
Op het brugdek staan aan de beide uiteinden betonnen frames met een invulling van metselwerk en gietijzeren tralies. Op de achtergrond is de replica van de houten overkapping zichtbaar.
De tunnel onder de Vetteoordskade (links) is aan de zijde van de Jabob Assendelftplaats dichtgemetseld (rechts)
Anno 2025 verkeert het betonnen, naoorlogse deel van de overkapping in slechte staat. Een deel is in 2016 zelfs ingestort. In opdracht van de gemeente stelde ik een bouwhistorische waardestelling met een transformatiekader op van het naoorlogse deel. Het doel is de touwbaan als lineair element weer afleesbaar te maken in het straatbeeld en van de naoorlogse overkapping een identiteitverlenende plek te maken in het Museumkwartier.
De overkapping van de touwbaan bestaat uit betonnen spanten, betonnen wanden met bovenlichten van schokbeton en dakcassetteplaten van bimsbeton. Direct grenzend aan de brug, waar de wanden vanwege de naastgelegen hellingbanen of taluds een grondkerende functie hadden, bestaat de constructie uit in het werk gestorte kolommen en wanden. Op de kolommen rusten prefab betonnen kapspanten (linksonder). Verder van de brug af is de constructie lichter uitgevoerd. Hier bestaat deze uit prefab betonnen driescharnierspanten (rechtsonder).
Stille getuigen van het verleden als touwbaan: (rol)geleiders en geleidewielen